‘De helft praat er niet meer over’: deze Harderwijkers houden verhalen uit Nederlands-Indië levend

Voor Otto Buttner, die als kind vanuit Nederlands-Indië naar Harderwijk kwam, is 15 augustus een belangrijke datum. De Tweede Wereldoorlog  liet diepe wonden na. Binnen families wordt daar tot op de dag van vandaag nog vaak over gezwegen. Op 15 augustus worden alle slachtoffers van de oorlog tegen Japan en de Japanse bezetting van Nederlands-Indië herdacht.

Ook na de Japanse capitulatie bleef het onrustig in Nederlands-Indië. Na de onafhankelijkheidsverklaring van Soekarno en Hatta op 17 augustus 1945 volgde veel geweld. “Velen zijn noodgedwongen weggegaan. Mijn ouders in ieder geval, omdat na de Tweede Wereldoorlog niemand hen vertrouwde”, vertelt hij.

Tijdens de herdenking wordt ook stilgestaan bij die periode: het vertrek uit Indonesië en de komst van Indische Nederlanders naar Harderwijk.

Vanaf het einde van de jaren veertig kwamen grote groepen Indische Nederlanders naar Nederland. Velen van hen kwamen naar de Veluwe, waar Defensie één van de grote werkgevers was. In Harderwijk ontstond de wijk de Tinnegieter. De Indische Nederlanders die naar de stad kwamen, begonnen daar een nieuw leven.

Theo Bakker, liefhebber van lokale geschiedenis, kent de geschiedenis van de wijk goed. “Tinnegieter was een wijk die gebouwd werd en daar kwamen Indische mensen terecht. Maar er waren ook andere bewoners. Tinnegieter was meer toch een soort arbeiderswijk”, weet Theo.

In de loop van de jaren veranderde Harderwijk. Nieuwe wijken werden gebouwd en de stad groeide. Ook de Tinnegieter veranderde. Veel woningen werden gesloopt of opnieuw gebouwd. Van de Indische geschiedenis van de wijk is daardoor nog maar weinig zichtbaar

Niet alleen de gebouwen verdwenen. Ook veel verhalen over de oorlog en de eerste jaren in Nederland werden nauwelijks verteld. Trauma, verdriet en de moeilijke ontvangst zorgden ervoor dat veel mensen zwegen.

“Dat hoorde je bij mondjesmaat", vertelt Roy Abels. Hij kwam in 1982 in Harderwijk wonen en zet zich sinds 2014 in voor het zichtbaar houden van de geschiedenis van de Indische gemeenschap.

Pas op latere leeftijd vertelde zijn vader over de dood van zijn eigen vader, die aan boord van de Junyo Maru omkwam. Het schip werd in 1944 door een Britse onderzeeboot getorpedeerd.

“Hij was toen vijftien, zestien jaar oud en ging naar de gemeente om te vragen of er nog overlevenden waren”, weet Roy. “Daar kreeg hij te horen: ‘Ga jij maar aan je moeder vertellen dat je vader is overleden.’ Dat vond hij vreselijk.”

Juist omdat veel geschiedenis is verdwenen en binnen families jarenlang nauwelijks over de oorlog werd gesproken, willen de betrokkenen de verhalen die er nog zijn bewaren. De eerste generatie die de oorlog en de komst naar Nederland zelf meemaakte, wordt steeds kleiner. Otto merkt dat zelf. “Als ik nu de oudjes die er nog zijn, iets vraag, dan praat de helft er niet meer over.”

In het Stadsmuseum is daarom de komende tijd de expositie Herdenken, herinneren en doorvertellen: van Indië naar Harderwijk te zien. Met foto's, documenten en persoonlijke spullen laat de tentoonstelling zien hoe mensen vanuit Nederlands-Indië naar Harderwijk kwamen en daar een nieuw leven opbouwden.

“Herdenken om de slachtoffers. Herinneren aan wat er gebeurd is. En vooral doorvertellen. Pak het op, neem het mee naar de volgende generatie en zorg dat het niet vergeten wordt”, vertelt Roy.