‘Doe maar of je het niet gehoord hebt’, Louise Loman (75) verloor drie familieleden in Vierhouten

Voor Louise is 4 mei geen gewone herdenkingsdag. “Voor mijn ouders was het heilig,” zegt ze. “Twee vlaggen, aan weerskanten van het huis, werden halfstok gehangen om 20.00 uur.”

Drie namen

Op de algemene begraafplaats in Almelo staat een graf dat haar jeugd tekende. “Een familiegraf met drie namen erop: Louisa, Arnold en Johan. Verdere uitleg kwam er niet.”

Later werd duidelijk dat het haar opa, oma en oom waren, die omkwamen bij de fusillade in Vierhouten.  “Mijn ouders waren erbij toen de kuilen werden geopend om hun dierbaren te identificeren.”

Wat haar nog altijd raakt, is wie de daders waren. “Bij de groep die deze acht mensen hebben vermoord was 1 Duitser, de rest Nederlanders. Het waren jonge jongens, studenten, scholieren, ambtenaar, gewoon medebewoners van ons land.”

Onderduik en verlies

Haar ouders overleefden de oorlog door onder te duiken bij de familie Ottema in Almelo. “Mijn moeder was 25 jaar, m’n vader 28. Van 20 augustus 1942 tot 5 april 1945 zaten ze, 3 jaar lang, dag en nacht, op een zolderkamertje.”

Na de oorlog begonnen ze opnieuw. “Ze zijn getrouwd, alleen, zonder familie. De slagerswinkel leeggeroofd, meubilair en huisraad verdwenen. Ze begonnen samen, zonder iets, hadden alleen elkaar.”

Uitgemoord in Auschwitz

De oorlog werkte door in het gezin. “De pijn en het verdriet heb ik altijd gevoeld, het voelde als diepe eenzaamheid.” Haar vader verloor vrijwel zijn hele familie. “Ze zijn grotendeels in Auschwitz-Birkenau uitgemoord.”

Pas na zijn overlijden hoorde ze meer. “Ik hoorde dat hij vaak vreselijke nachtmerries had.” Tegelijkertijd herinnert ze zich ook een andere kant. “Overdag was het een lieve vrolijke drukke vader.”

Familie ontbrak in haar jeugd. “Op onze verjaardagen kwam geen opa, oma, neefje of nichtje.” De familie Ottema werd haar steun. “Zij hadden de moed gehad om mijn ouders te verbergen.”

Onveilig gevoel

De herinneringen raken aan het heden. “Nu leven we in een tijd waar weer de Joden het doelwit zijn.” Ze stelt een vraag die haar bezighoudt. “Ben ik verantwoordelijk wat daar gebeurt?” 

Zelf ervaart ze spanning in het dagelijks leven. “Wanneer ik naar de synagoge in Zwolle ga om te helpen, kijk ik om me heen: heeft mij iemand gevolgd, ben ik veilig?”

Een jeugdherinnering speelt daarin mee. “Ik was 5 jaar en werd bespuugd op straat en uitgejouwd met ‘vuile vieze Jood’.” 

De reactie van haar moeder staat nog altijd in haar geheugen. “Ze zei: ‘doe maar of je het niet gehoord hebt! M’n hele leven lang draag ik het met me mee.”

Ze begrijpt niet dat mensen nog steeds op afkomst worden beoordeeld. “Ik kan niet verdragen dat men een mens beoordeelt naar de groep waar hij toevallig toe behoort.”

Haar boodschap is helder: “Koester de vrijheid, kijk naar elkaar om en wees respectvol.”

Hoop

Tegelijk ziet ze ook verbinding. Al meer dan tien jaar runt ze een naaiatelier voor statushouders en vluchtelingen. “Er komen 11 verschillende nationaliteiten.” Daar ervaart ze wat volgens haar mogelijk is. “Iedereen weet dat ik Joods ben, er is nooit een onvertogen woord.”

“We leren van elkaar. Maar vooral… we respecteren elkaar.”